شهر هرات به حيثيتى پهن افتاده كه عرض آن مقدار دو صد ( 200 ) ميل و طولش سه صد ( 300 ) ميل است . اين جبال از جانب شرق پيوسته‌اند به جبال و كوهستان نواحى كابل . . . از نهرهاى اين مملكت ، نهر هرات است . . . و شهرهاى مشهوره قديمه اين ولايت كه اكثر خراب‌اند ، چون شهرستان و مرو شاه جهان و مرو رود و بادغيس و غيرها كه ذكر همه آنها به طول مىانجامد . . . » « 1 » البته افغانستان غير از اين چهار قسمت ، گاهى به چندين ناحيهء جغرافيايى ديگر نيز تقسيم شده است كه مجال بحث آنها نيست و در بخش معرفى ولايات و تشكيلات ادارى كشور به آنها خواهيم پرداخت . شكل جغرافى اگر از بالا به سرزمين افغانستان نگاه كنيم ، اين كشور را كاملا كوهستانى مىيابيم . كوه‌ها چون ستون فقرات ، از گوشهء شمال شرقى آغاز و تا غرب ، جنوب غرب و شمال غرب امتداد مىيابند . اين كوه‌ها كه سراسر نواحى مركزى ، شمال شرقى و قسمت جنوب شرقى را در پوشش دارد ، در سه ناحيهء افغانستان ، دشتهاى وسيعى را نيز در دامان خود تشكيل داده است ، از قبيل دشتهاى جنوب ، غرب و شمال . رودخانه‌هايى كه از اين كوههاى سر به فلك كشيده سرچشمه مىگيرند ، شتابان به هرطرف در جريان‌اند . تعداد زيادى از آنها هنوز از شتاب باز نمانده ، خاك اين كشور را ترك كرده به كشورهاى همسايهء

--> ( 1 ) . سراج التواريخ جلد اول صفحه 7 و 8 .